Janani Suraksha Yojana : मंडळी दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबातील गर्भवती महिलांसाठी केंद्र सरकारने सुरू केलेली जननी सुरक्षा योजना ही एक महत्त्वाची सामाजिक योजना ठरली आहे. राष्ट्रीय आरोग्य अभियानांतर्गत राबवली जाणारी ही योजना ग्रामीण आणि शहरी भागातील महिलांना सुरक्षित प्रसूतीचा अनुभव देत आहे. या योजनेमुळे मातृत्वाशी संबंधित भीती दूर होत असून, महिलांमध्ये आरोग्याविषयी जागरूकता वाढली आहे.
आंतरजातीय विवाह योजना : या योजनेअंतर्गत जोडप्यांना ५०,००० रुपये मिळणार
सुरुवात आणि उद्दिष्ट
सन २००५ मध्ये सुरू झालेल्या या योजनेचे उद्दिष्ट गरीब आणि वंचित महिलांना संस्थात्मक (हॉस्पिटलमधील) प्रसूतीसाठी प्रोत्साहित करणे आहे. विशेषता दारिद्र्यरेषेखालील तसेच अनुसूचित जाती-जमातींतील महिलांना याचा मोठा लाभ झाला आहे. प्रसूतीदरम्यान होणारा आर्थिक भार कमी करण्यासाठी ही योजना प्रभावी ठरली आहे.
आरोग्य सेवा केंद्रात प्रसूतीचे प्रमाण वाढले
केंद्र सरकारच्या आकडेवारीनुसार, या योजनेमुळे ग्रामीण भागातील आरोग्य संस्थांमध्ये प्रसूतीचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढले आहे. पूर्वी ४० टक्के महिलाच संस्थात्मक प्रसूती करत असत, ती संख्या आता ८५ टक्क्यांपर्यंत पोहोचली आहे. यामुळे माता आणि बाळमृत्यूचे प्रमाण कमी होण्यास मदत झाली आहे.
एलपीजी गॅस सिलिंडरच्या दरात झाले मोठे बदल , जाणून घ्या नवीन दर
योजना मिळवण्यासाठी आवश्यक अटी
- लाभार्थी महिला भारताची नागरिक असावी.
- तिचे वय किमान १९ वर्षे पूर्ण असावे.
- ती दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) यादीत समाविष्ट असावी.
आर्थिक सहाय्याचा लाभ
प्रसूती सरकारी किंवा मान्यताप्राप्त आरोग्य संस्थेत झाल्यास लाभार्थी महिलेला ग्रामीण भागासाठी ₹१,४००, शहरी भागासाठी ₹१,०००, थेट बँक खात्यावर आर्थिक मदत दिली जाते.
प्रसूतीच्या वेळी मदत करणाऱ्या आशा कार्यकर्ती किंवा आरोग्य सेविकेलाही प्रोत्साहनपर मानधन दिले जाते.
घरकुल योजनेबाबत सरकारचा मोठा बदल , अनुदानात होणार वाढ ?
आरोग्यसेवेचा समावेश
ही योजना केवळ आर्थिक मदतीपुरती मर्यादित नाही. गर्भवती महिलेला प्रसूतीपूर्व तपासण्या, लोहगोळ्या, आवश्यक लसीकरण आणि प्रसूतीनंतर माते-बाळाची तपासणी अशा विविध आरोग्य सुविधा पुरवल्या जातात.
पुण्यातील एका आरोग्य केंद्रातील डॉ. शीतल पाटील सांगतात की, पूर्वी महिला दवाखान्यात जाण्यास घाबरत असत. आता सरकारकडून मदत मिळत असल्यामुळे त्यांच्यात सुरक्षिततेची भावना निर्माण झाली आहे.
महिलांचे अनुभव आणि बदललेले जीवन
ही योजना अनेक महिलांसाठी जीवनातल्या महत्त्वाच्या क्षणी आधार बनली आहे. जळगावमधील २४ वर्षांची नंदिनी वाघमारे सांगतात, माझ्या पहिल्या मुलाचा जन्म घरी झाला होता. दुसऱ्या वेळी आशा ताईंनी जननी सुरक्षा योजनेबाबत माहिती दिली आणि हॉस्पिटलमध्ये सुरक्षित प्रसूती झाली. माझ्या बाळाचा आणि माझा जीव वाचला.
जननी सुरक्षा योजना ही फक्त एक सरकारी योजना नसून, ती ग्रामीण भागातील मातांसाठी आधारस्तंभ ठरली आहे. या योजनेमुळे मातांचे आरोग्य सुधारले असून, कुटुंबांमध्ये आरोग्याविषयी जागरूकता निर्माण झाली आहे. भारताच्या उज्वल भविष्यासाठी मातांचे आरोग्य सशक्त असणे आवश्यक आहे आणि जननी सुरक्षा योजना यासाठी योग्य दिशा दाखवत आहे.